بازگو مىكند به گونه اى كه جاى هيچگونه انكار در آن باقى نمىماند ( 1 ) . اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از اين كتاب كه نزد پروردگار است ، لوح محفوظ باشد و تعبير به « لدينا » ( نزد ما ) اين تفسير را تاييد مىكند . به هر حال آيه فوق گوياى اين حقيقت است كه ذره‌اى از اعمال آدمى به دست فراموشى سپرده نمىشود و همه دقيقا ثبت خواهد شد ، ايمان به اين واقعيت نيكوكاران را در كار خير تشويق و از كار بد بر حذر مىدارد . جمله « * ( يَنْطِقُ بِالْحَقِّ ) * » ( به حق سخن مىگويد ) كه در توصيف كتاب اعمال آدمى آمده است شبيه تعبيرى است كه در فارسى نيز داريم و مىگوئيم : فلان نامه به قدر كافى گوياست ، يعنى نياز به شرح و توضيح ندارد ، گويى خودش سخن مىگويد و بدون احتياج به مطالعه ، حقايق را بازگو مىكند . جمله « * ( وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ ) * » نيز اشاره به اين است كه با ثبت دقيق اعمال جايى براى ظلم و ستم باقى نمىماند . ولى از آنجا كه بيان اين واقعيات تنها در كسانى اثر مىكند كه مختصر بيدارى و آگاهى دارند بلافاصله اضافه مىكند : « اما دلهاى اين جمعيت كافر لجوج در جهل و بيخبرى آن چنان فرو رفته كه از نامه اعمال و روز حساب و جزا و آنچه در قرآن از وعد و وعيد آمده است غافلند » ( * ( بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هذا ) * ) ( 2 ) . اين انغمار و فرو رفتن در جهل و بيخبرى به آنها اجازه نمىدهد كه اين حقايق

--> ( 1 ) درباره نامه اعمال و حقيقت آن در جلد دوازدهم ذيل آيه 13 سوره اسراء بحث مشروحى داشته‌ايم ، و همچنين در جلد دوازدهم ذيل آيه 49 سوره كهف بحث ديگرى در اين زمينه آمده است . ( 2 ) « هذا » ممكن است اشاره به نامه اعمال ، و روز جزا ، يا قرآن مجيد ، و يا برنامه صالحان بوده باشد كه در آيات قبل به آن اشاره شده است .